það er auð­vitað útil­okað að gera öllum eld­gosum á Íslandi síð­ustu 10–12 þúsund ár skil en hér verða nefnd þau helstu sem vitað er um.  Eins er ald­ur­inn að sjálf­sögðu ekki nákvæmur, því eldri sem gosin eru talin vera því meiri er skekkjan.  Vís­inda­menn hafa þó þróað furðu nákvæmar aðferðir til að ald­urs­greina gjósku­lög — sér í lagi svo­kall­aðar kolefnisaldursgreiningar.

Fyrri hluta tíma­bils­ins voru svo­kölluð dyngjugos algeng.  Þá var ísald­ar­jök­ull­inn að hopa.  Sam­fara því lyft­ist landið þegar þungi íssins hvarf og eld­gos urðu tíð­ari á tíma­bili.  Dyngj­urnar eru flestar taldar mynd­aðar í stökum gosum frekar en hrinum, gjarnan mjög löngum og utan hefð­bund­inna meg­in­eld­stöðva.  Stærsta dyngja lands­ins er Skjald­breið.  Fjallið mynd­að­ist í einu áratuga löngu gosi í Lang­jök­uls­kerf­inu fyrir um 10.000 árum.

Þá er gosið sem mynd­aði Þjórsár­hraunið mikla  fyrir um 8.500 árum talið eitt­hvert mesta hraungos á jörð­inni síð­ustu 10.000 ár.  Það er ættað úr Bárð­ar­bungu­kerf­inu eins og fleiri stórgos.

Einnig eru eft­ir­tekt­ar­verð tvö mjög öflug súr sprengigos í Snæ­fells­jökli á þessu tíma­bili.   Þar urðu einnig mörg minni­háttar sprungugos sem hér eru ekki talin með en það er ljóst að þetta fal­lega fjall mun ekki hvílast að eilífu.