Yfir­lit

Eyja­fjalla­jök­ull er ein af fáum eld­keilum Íslands.  Tign­ar­legt og hátt  fjall sem veitir nágrönnum ágætis skjól fyrir napri norð­anátt­inni.  Eld­stöðin er hulin jökli en hann er þó hvergi sér­lega þykkur, lík­lega um 200 metrar þar sem hann er þykk­astur.  Lítil og fremur grunn askja er eftst í fjall­inu.  Hún er opin til norð­urs og þar fellur niður brattur skrið­jök­ull, Gígjökull.

Gossaga á nútíma

Þegar gos hófst í Eyja­fjalla­jökli þann 20. mars 2010 þá kom það ekk­ert sér­stak­lega á óvart.  Mik­ill fjöldi smá­skjálfta hafði gengið yfir vik­urnar á undan en slíkar hrinur höfðu orðið af og til allt frá árinu 1990.  Þessi var þó sú snarp­asta.  Lík­lega hafa orðið kvikuinn­skot undir fjallið árin 1994 og 1999 en þau náðu ekki til yfir­borðs.  Það gerð­ist hins­vegar núna.

Upp­bygg­ing fjalls­ins hefur verið afskap­lega hæg á nútíma, gosin virð­ast vera bæði lítil og fá.  Á sögu­legum tíma var lengi aðeins vitað um eitt gos með vissu, frá 1821–3.  Ágætar heim­ildir eru til um það gos sem var rétt vestan við öskjuna í háfjall­inu.  Gjósku­fall stóð í viku.  Hlaup kom í Markarfljót sem eyddi sumstaðar grónu landi.  Þetta gos var fremur lítið en stóð hins­vegar all­lengi yfir eða í tæp tvö ár.  Hálfu ári eftir að það hófst, eða í júní 1822 herti það mjög um tíma.  Í þann mund sem þessu gosi lauk þá gaus Katla.  Kötlugos virð­ist hafa fylgt gosum í Eyja­fjalla­jökli í öll þau skipti sem hann hefur gosið frá landnámi.

Fjallið gaus einnig árin 1612–13 og árið 920.  Litlar sem engar heim­ildir eru til um þessi gos en gjósku­lag­a­rann­sóknir hafa leitt þau í ljós.  Bæði þessi gos hafa verið fremur lítil og bæði í jökl­inum sjálfum.

Vitað er um 6–8 gosein­ingar á Fimm­vörðu­hálsi mynd­aðar á fyrri hluta nútíma.  Öll þessi gos virð­ast hafa verið fremur lítil.  Ekki er vitað hvort gaus í jökl­inum sjálfum sam­fara þessum gosum.  Gosið sem nú er í gangi virð­ist svipað fyrri gosum á þessu svæði, stuttar óreglu­legar gossprungur og fremur lítil framleiðni.

Teng­ing við Kötlu

Það sem menn óttast helst varð­andi Eyja­fjalla­jökul er greini­leg teng­ing við hina mik­il­virku og hættu­legu eld­stöð Kötlu.  Fjar­lægðin milli eld­fjall­anna er lítil og nýj­ustu rann­sóknir benda til þess að kvikuinn­skot úr Eyja­fjalla­jökli gætu náð ann­að­hvort inn í kviku­hólf Kötlu eða í súran gúl undir Goða­bungu.  Slíkt gæti hleypt af stað plín­ísku sprengigosi í Kötlu.  Jarð­fræð­ingar hafa líkt þessu ástandi við púðurtunnu.

Þau gos sem hafa orðið í Kötlu sam­fara eða eftir gos í Eyja­fjalla­jökli hafa hins­vegar ekki verið af þesss­ari gerð, þau hafa verið fremur lítil miðað við Kötlugos.  Þó ekki sé nákvæm­lega vitað hvernig þessu sam­bandi eld­stöðv­anna er háttað þá er ljóst að það er til staðar og telja verður all­miklar líkur á því Katla gjósi á allra næstu árum.  Lík­urnar aukast einnig vegna þess að gos­hlé Kötlu er orðið óvenjulangt.